پیکربندی سرور HP یکی از مهم‌ترین مراحل آماده‌سازی یک سرور برای استفاده در شبکه، مجازی‌سازی، دیتابیس، نرم‌افزارهای سازمانی و سایر سرویس‌هاست. در این فرایند باید قطعاتی مانند شاسی، پردازنده، RAM، فضای ذخیره‌سازی، RAID Controller، کارت شبکه و منبع تغذیه متناسب با نوع کاربری سرور انتخاب شوند.

کانفیگ سرور فقط به انتخاب قطعات محدود نمی‌شود. سازگاری قطعات با مدل و نسل سرور، نحوه نصب آن‌ها، تنظیم Storage و RAID، Boot، iLO و در نهایت تست سلامت دستگاه نیز بخشی از فرایند پیکربندی محسوب می‌شود.

در این راهنما از مجله شبکه ارغوان مراحل اصلی پیکربندی سرورهای HPE ProLiant را بررسی می‌کنیم تا بدانید هر مرحله بر چه اساسی انجام می‌شود و قبل از خرید یا نصب قطعات باید چه مواردی را کنترل کنید.

اگر از مدل مشخصی مانند DL380 Gen8 ،Gen9 یا Gen10 استفاده می‌کنید، در ادامه می‌توانید به راهنمای تخصصی کانفیگ همان مدل نیز مراجعه کنید.

پیکربندی سرور HP چیست؟

پیکربندی یا کانفیگ سرور HP یعنی انتخاب و تنظیم سخت‌افزار و تنظیمات اولیه یک سرور متناسب با نیاز واقعی مجموعه.

برای مثال ممکن است دو شرکت دقیقاً یک مدل سرور داشته باشند، اما کانفیگ آن‌ها کاملاً متفاوت باشد. یک مجموعه ممکن است همان سرور را برای فایل‌سرور و نرم‌افزار مالی استفاده کند، در حالی که مجموعه دیگری آن را برای اجرای چندین ماشین مجازی یا دیتابیس سازمانی در نظر گرفته باشد.

به همین دلیل نمی‌توان یک کانفیگ ثابت را برای همه کاربران مناسب دانست.

در یک پیکربندی اصولی، موارد زیر باید در کنار یکدیگر بررسی شوند:

• شاسی و مدل سرور
• CPU
• RAM
• HDD، SSD یا NVMe در مدل‌های سازگار
• RAID Controller و نوع RAID
• کارت شبکه
• Power Supply یا PSU
• سیستم خنک‌کننده
• Firmware و Boot
• iLO
• سیستم‌عامل یا Hypervisor

مهم‌تر از قدرت هر قطعه، سازگاری قطعات با یکدیگر و تناسب آن‌ها با نوع کاربری سرور است.

قبل از پیکربندی سرور، نوع کاربری را مشخص کنید

قبل از خرید CPU، RAM یا هارد باید مشخص شود سرور دقیقاً قرار است چه کاری انجام دهد.

برای مثال:

• فایل‌سرور
• نرم‌افزار مالی و حسابداری
• Domain Controller
• مجازی‌سازی
• دیتابیس
• Backup و آرشیو
• سرویس‌های تحت شبکه
• نرم‌افزارهای سازمانی

بعد از مشخص‌شدن نوع کاربری، به چند سؤال پاسخ دهید:

•  میزان پردازش مورد نیاز؟
• چه مقدار RAM لازم است؟
•  حجم و سرعتی از Storage نیاز داریم؟
• چند کاربر یا ماشین مجازی از سرور استفاده می‌کنند؟
• آیا در آینده سرور ارتقا پیدا خواهد کرد؟

پاسخ این سؤال‌ها مسیر انتخاب قطعات را مشخص می‌کند.

مسیر کلی پیکربندی سرور HP

نوع کاربری
↓
شاسی
↓
CPU
↓
RAM
↓
Storage
↓
RAID Controller و RAID
↓
کارت شبکه
↓
Power Supply
↓
Cooling
↓
نصب قطعات
↓
Firmware و Boot
↓
iLO
↓
سیستم‌عامل
↓
تست نهایی

بررسی مشخصات فنی سرور قبل از انتخاب قطعات

قبل از انتخاب قطعات، مشخصات فنی همان مدل سرور را بررسی کنید.

برای سرورهای HPE یکی از منابع مهم، QuickSpecs همان مدل است. در این اسناد معمولاً اطلاعاتی مانند پردازنده‌های قابل پشتیبانی، نوع حافظه، Storage، Controller، کارت شبکه، Power Supply و سایر Optionهای سازگار مشخص می‌شوند.

بنابراین صرف اینکه یک قطعه «سروری» یا متعلق به HPE باشد، به معنی سازگاری آن با هر سرور HPE نیست.

بهتر است قبل از خرید این موارد کنار هم بررسی شوند:

مدل سرور + نسل سرور + پارت‌نامبر قطعه + مشخصات فنی همان مدل

این موضوع به‌خصوص برای سرورهای استوک اهمیت بیشتری دارد؛ چون ممکن است کانفیگ فعلی دستگاه با کانفیگ اولیه کارخانه متفاوت باشد.

مراحل پیکربندی سرور HP

1. انتخاب شاسی سرور HP

اولین مرحله، انتخاب شاسی مناسب است.

شاسی فقط بدنه دستگاه نیست؛ مدل و ساختار آن مشخص می‌کند چه پردازنده‌هایی، چه مقدار RAM، چند Drive و چه تجهیزات توسعه‌ای روی سرور قابل استفاده باشند.

در سرورهای HPE معمولاً با دو ساختار اصلی روبه‌رو هستیم:

• Rackmount برای نصب داخل رک
• Tower برای استفاده به‌صورت ایستاده

سرورهای رکمونت نیز ممکن است در اندازه‌هایی مانند 1U، 2U یا بیشتر عرضه شوند.

بزرگ‌تر بودن شاسی الزاماً به معنی بهتر بودن سرور نیست. انتخاب باید براساس موارد زیر باشد:

• نوع کاربری
• تعداد Drive
• فضای رک
• ظرفیت توسعه
• تعداد کارت‌های توسعه
• برنامه ارتقای آینده

اگر هنوز بین فرم‌های مختلف سرور تصمیم نگرفته‌اید، راهنمای انواع سرور HP می‌تواند برای شناخت تفاوت مدل‌های Rackmount و Tower مفید باشد.

SFF و LFF در انتخاب شاسی

نوع Drive Bay نیز از همین مرحله اهمیت دارد.

SFF معمولاً برای Driveهای 2.5 اینچی و LFF برای Driveهای 3.5 اینچی استفاده می‌شود.

انتخاب بین آن‌ها به تعداد Drive، نوع Storage، ظرفیت موردنیاز و امکان توسعه بستگی دارد.

بهتر است قبل از خرید شاسی، نیاز کلی Storage را مشخص کنید.

2. انتخاب CPU یا پردازنده سرور

بعد از انتخاب شاسی، نوبت به پردازنده می‌رسد.

مهم‌ترین نکته این است که CPU باید با مدل و نسل دقیق سرور سازگار باشد.

خانواده پردازنده‌های قابل استفاده در Gen8، Gen9، Gen10 یا نسل‌های جدیدتر یکسان نیستند. حتی در یک نسل نیز ممکن است مدل‌های مختلف از CPUهای متفاوتی پشتیبانی کنند.

هنگام انتخاب پردازنده این موارد را بررسی کنید:

• تعداد Core
• فرکانس
• تعداد Thread
• توان مصرفی یا TDP
• نوع و ظرفیت حافظه قابل پشتیبانی
• نیاز پردازشی نرم‌افزار
• تعداد کاربران
• تعداد ماشین‌های مجازی

برای مثال یک فایل‌سرور ساده الزاماً به پردازنده‌ای با تعداد Core بسیار زیاد نیاز ندارد، در حالی که در مجازی‌سازی یا پردازش‌های سنگین قدرت CPU اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

تعداد پردازنده موردنیاز نیز باید براساس بار کاری، ظرفیت حافظه و محدودیت همان مدل مشخص شود.

پردازنده را براساس نیاز واقعی انتخاب کنید، نه صرفاً قوی‌ترین CPU موجود.

3. انتخاب RAM مناسب سرور HP

بعد از CPU باید مقدار و نوع RAM مشخص شود.

در انتخاب حافظه فقط ظرفیت مهم نیست. این موارد نیز باید بررسی شوند:

• نسل حافظه مانند DDR3، DDR4 یا DDR5
• نوع ماژول
• ظرفیت هر ماژول
• سرعت RAM
• تعداد اسلات‌های قابل استفاده
• سازگاری با پردازنده
• نحوه صحیح چیدمان حافظه

وجود تعداد زیادی اسلات DIMM به این معنی نیست که می‌توان RAMها را در هر اسلات دلخواه نصب کرد.

هر مدل سرور قواعد خاصی برای Memory Population دارد و ترتیب پرکردن اسلات‌ها باید مطابق مستندات همان دستگاه انجام شود.

چه مقدار RAM لازم است؟

مقدار حافظه کاملاً به نوع استفاده بستگی دارد.

برای مثال در یک فایل‌سرور ممکن است Storage اولویت بیشتری داشته باشد، در حالی که در مجازی‌سازی یا دیتابیس RAM یکی از مهم‌ترین منابع است.

برای تخمین حافظه، مجموع نیاز این موارد را در نظر بگیرید:

سیستم‌عامل + نرم‌افزارها + ماشین‌های مجازی + تعداد کاربران + فضای توسعه آینده

بیشتر بودن RAM همیشه به معنی کانفیگ بهتر نیست؛ حافظه باید با CPU و بار کاری سرور هماهنگ باشد.

4. انتخاب فضای ذخیره‌سازی؛ HDD، SSD یا NVMe

بعد از CPU و RAM باید ساختار Storage مشخص شود.

قبل از انتخاب Drive سه موضوع را تعیین کنید:

• ظرفیت موردنیاز
• سرعت دسترسی به اطلاعات
• میزان افزونگی و تحمل خرابی

برای نگهداری حجم بالای اطلاعات، Backup یا آرشیو، HDD می‌تواند از نظر هزینه مناسب‌تر باشد.

در محیط‌هایی مانند مجازی‌سازی، دیتابیس یا سرویس‌هایی که دسترسی سریع به اطلاعات اهمیت دارد، SSD یا در مدل‌های سازگار NVMe قابل بررسی است.

هنگام انتخاب Drive فقط ظرفیت را در نظر نگیرید. این موارد نیز اهمیت دارند:

• سازگاری با شاسی
• فرم‌فاکتور مناسب
• Controller موردنیاز
• تعداد Drive
• RAID موردنظر
• امکان توسعه آینده

تعداد Drive را همراه با RAID مشخص کنید

تعداد دیسک فقط به حجم موردنیاز بستگی ندارد. RAID نیز روی تعداد Drive و ظرفیت قابل استفاده اثر می‌گذارد.

بنابراین بهتر است Storage و RAID به‌صورت یک مجموعه طراحی شوند.

5. انتخاب RAID Controller و RAID مناسب

بعد از مشخص‌شدن Storage باید Controller مناسب انتخاب شود.

RAID Controller وظیفه مدیریت Driveها و ایجاد آرایه‌های ذخیره‌سازی را بر عهده دارد.

هنگام انتخاب Controller باید مواردی مانند:

• تعداد Drive
• نوع Drive
• RAID موردنیاز
• ظرفیت Cache
• حجم I/O
• امکان توسعه Storage

بررسی شوند. بنابراین

Drive → Controller → RAID

انتخاب RAID

نوع RAID به نیاز سرویس وابسته است.

• RAID 1 برای دو Drive و افزونگی ساده رایج است.
• 5 تعادلی میان ظرفیت و تحمل خرابی ایجاد می‌کند.
• 6 تحمل خرابی بیشتری فراهم می‌کند.
• 10 در محیط‌هایی که Performance و Redundancy هر دو اهمیت دارند قابل بررسی است.

هیچ RAIDی برای همه پروژه‌ها بهترین نیست.

RAID جای Backup را نمی‌گیرد.

این نکته مهم است؛ چون خرابی منطقی اطلاعات، حذف فایل یا Ransomware با RAID به‌تنهایی حل نمی‌شود.

6. انتخاب کارت شبکه سرور

کارت شبکه نیز باید براساس زیرساخت واقعی انتخاب شود.

فقط سرعت کارت شبکه مهم نیست. این موارد نیز باید بررسی شوند:

• تعداد پورت (Port)
• سرعت شبکه
• نوع رابط Interface
• سوئیچ موجود
• حجم ترافیک
• افزونگی و Redundancy
• مجازی‌سازی
• ذخیره سازی ترافیک (Storage Traffic)

برای مثال سروری که میزبان تعداد زیادی ماشین مجازی است می‌تواند نیاز شبکه متفاوتی نسبت به یک Domain Controller یا فایل‌سرور کوچک داشته باشد.

بنابراین کارت شبکه را براساس معماری شبکه و حجم واقعی ترافیک انتخاب کنید.

7. انتخاب منبع تغذیه  یا PSU

PSU یا Power Supply Unit همان منبع تغذیه سرور است.

وظیفه PSU تأمین توان موردنیاز قطعات است.

انتخاب پاور فقط براساس CPU انجام نمی‌شود. مصرف کل سیستم به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• تعداد CPU
• مدل پردازنده
• تعداد RAM
• تعداد Drive
• کارت‌های PCIe
• RAID Controller
• کارت شبکه
• GPU در صورت استفاده

در بعضی سرورها امکان استفاده از دو پاور به‌صورت Redundant وجود دارد.

اگر یک PSU دچار مشکل شود، در صورت طراحی صحیح، منبع تغذیه دوم می‌تواند سرویس را فعال نگه دارد.

برای سرویس‌های حساس، Redundant Power می‌تواند یکی از بخش‌های مهم کانفیگ باشد.

8. بررسی هیت سینک، فن و خنک ساز

سیستم خنک‌کننده باید همراه با کانفیگ بررسی شود.

مدل CPU، تعداد پردازنده‌ها، Storage، کارت‌های توسعه و GPU می‌توانند نیاز Cooling را تغییر دهند.

در بعضی سرورها اضافه‌کردن CPU دوم یا سخت‌افزار خاص می‌تواند نیاز به Fan Kit یا Heatsink متفاوت داشته باشد.

قبل از روشن‌کردن سرور بررسی کنید:

• Heatsink مناسب CPU نصب شده باشد.
• Fanهای موردنیاز وجود داشته باشند.
• Airflow صحیح باشد.
• مسیر جریان هوا مسدود نباشد.

Cooling را نباید بعد از اتمام کانفیگ به‌عنوان موضوع فرعی در نظر گرفت.

9. نصب قطعات و کنترل سازگاری

بعد از انتخاب قطعات، مرحله نصب آغاز می‌شود.

مسیر کلی می‌تواند شامل:

CPU → Heatsink → RAM → Storage → RAID Controller → NIC → Power

باشد.

قبل از اولین Boot دوباره کنترل کنید:

• CPU با سرور سازگار است؟
• RAMها در اسلات مناسب نصب شده‌اند؟
• Driveها با شاسی هماهنگ‌اند؟
• RAID Controller مناسب است؟
• کارت شبکه شناسایی خواهد شد؟
• Fan و Heatsink کامل هستند؟
• PSU توان کافی دارد؟

برای نصب CPU، RAM، Backplane و کابل‌های داخلی بهتر است از Maintenance and Service Guide همان مدل سرور استفاده شود.

اگر می‌خواهید مراحل نصب فیزیکی و آماده‌سازی دستگاه را کامل‌تر دنبال کنید، راهنمای نصب و راه‌اندازی سرور HP مکمل این بخش است.

10. تنظیم Firmware و Boot

پس از نصب قطعات، سرور را روشن کنید و ابتدا مطمئن شوید سخت‌افزارها به‌درستی شناسایی شده‌اند.

 موارد زیر باید بررسی شوند:

• Firmware
• Boot Mode
• Boot Order
• Boot Device
• Storage
• تنظیمات سخت‌افزاری اولیه

برای آموزش دقیق‌تر این مرحله می‌توانید راهنمای بوت سرور HP را مطالعه کنید.

11. تنظیم iLO

iLO یکی از ابزارهای مهم مدیریت سرورهای HPE است.

در تنظیم اولیه معمولاً این موارد بررسی می‌شوند:

• IP مدیریتی
• اطلاعات ورود
• وضعیت سلامت سرور
• CPU و RAM
• Storage
• Power
• Fan
• Event Log

iLO به مدیر شبکه اجازه می‌دهد بدون حضور فیزیکی کنار سرور، وضعیت دستگاه را بررسی و در بسیاری از موارد آن را مدیریت کند.

12. نصب سیستم‌عامل یا Hypervisor

بعد از آماده‌شدن سخت‌افزار، Storage و Boot می‌توان سیستم‌عامل یا Hypervisor مناسب را نصب کرد.

انتخاب سیستم‌عامل به نوع سرویس و سازگاری همان سرور بستگی دارد.

برای مثال ممکن است سرور برای موارد زیر استفاده شوند:

• Windows Server
• Linux
• VMware ESXi
• Hyper-V
• یا سایر پلتفرم‌ها

نسخه سیستم‌عامل و Driverهای موردنیاز باید با نسل و سخت‌افزار سرور سازگار باشند.

13. تست نهایی سرور

آخرین مرحله پیکربندی، تست کامل دستگاه است. قبل از انتقال سرور به محیط عملیاتی این موارد را بررسی کنید:

CPU

پردازنده‌ها به‌درستی شناسایی شوند.

RAM

ظرفیت کامل حافظه دیده شود و خطای Memory وجود نداشته باشد.

Storage

Driveها وضعیت سالم داشته باشند.

RAID

Array و Logical Drive بدون خطا باشند.

Network

کارت‌ها و پورت‌های موردنیاز فعال باشند.

Power

PSUها بدون خطا کار کنند.

Cooling

Fan Error یا هشدار دما وجود نداشته باشد.

iLO

Overall Health و Event Log بررسی شوند.

Boot

سرور از Device صحیح بالا بیاید.

پیکربندی زمانی تمام می‌شود که کل سیستم به‌عنوان یک مجموعه سالم و پایدار کار کند، نه صرفاً وقتی آخرین قطعه نصب شده است.

پیکربندی DL380 در نسل‌های مختلف

اصول کلی کانفیگ مشابه است، اما نوع پردازنده، حافظه، Storage و ابزارهای مدیریتی در هر نسل متفاوت هستند.

اگر قصد پیکربندی یک مدل مشخص را دارید، بهتر است راهنمای همان نسل را دنبال کنید.

برای DL380 Gen8 می‌توانید راهنمای کانفیگ سرور HP DL380 G8 را ببینید.

برای نسل بعد، راهنمای کانفیگ سرور HP DL380 G9 جزئیات مخصوص Gen9 را بررسی می‌کند.

و اگر از نسل دهم استفاده می‌کنید، مراحل اختصاصی در مقاله کانفیگ سرور HP DL380 G10 توضیح داده شده است.

Hot-Plug در سرور چیست؟

Hot-Plug به قطعه‌ای گفته می‌شود که سخت‌افزار برای نصب یا تعویض آن در حالت روشن طراحی شده است؛ البته باید شرایط و دستورالعمل همان سرور رعایت شود.

این قابلیت در برخی Driveها و Power Supplyها بسیار کاربردی است، چون می‌تواند زمان Downtime را کاهش دهد.

اما Hot-Plug بودن به این معنی نیست که هر قطعه را بدون بررسی وضعیت سرور می‌توان جدا کرد.

به‌خصوص قبل از خارج‌کردن Drive باید وضعیت RAID و سلامت Array بررسی شود.

Redundant در سرور چیست؟

Redundancy افزونگی یعنی برای یک بخش حساس، قطعه یا مسیر جایگزین وجود داشته باشد.

برای مثال در Redundant Power Supply دو منبع تغذیه استفاده می‌شود تا خرابی یکی الزاماً باعث خاموش‌شدن سرور نشود.

Redundancy می‌تواند در بخش‌های دیگری مانند:

• Power
• Network
• Fan
• Storage

نیز در طراحی زیرساخت استفاده شود. هدف اصلی آن افزایش در دسترس بودن سرویس است.

اشتباهات رایج در پیکربندی سرور HP

بعضی اشتباهات می‌توانند هزینه کانفیگ را بالا ببرند یا حتی باعث ناسازگاری قطعات شوند.

از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• انتخاب CPU فقط براساس تعداد Core
• خرید RAM بدون بررسی پارت‌نامبر و ترتیب صحیح نصب رم‌ها در اسلات‌های سرور (Memory Population)
• انتخاب Drive بدون توجه به شاسی و کنترلر(Controller)
• ساخت RAID بدون برنامه بک آپ
• انتخاب PSU فقط براساس CPU
• نادیده‌گرفتن کولینگ
• خرید قطعه فقط به دلیل HPE بودن آن
• نصب سیستم‌عامل بدون بررسی سازگاری
• نادیده‌گرفتن توسعه آینده

بخش زیادی از این خطاها با بررسی دقیق مدل سرور و مشخصات فنی قبل از خرید قابل جلوگیری است.

خدمات پیکربندی سرور HP شبکه ارغوان

در بعضی پروژه‌ها انتخاب قطعات ساده است، اما در محیط‌های مجازی‌سازی، دیتابیس یا سرویس‌های حساس، CPU، RAM، Storage، RAID و Network باید در کنار یکدیگر طراحی شوند.

برای بررسی کانفیگ می‌توان اطلاعاتی مانند:

• نوع نرم‌افزار
• تعداد کاربران
• تعداد VM
• ظرفیت Storage
• RAM موردنیاز
• حجم پردازش
• توسعه آینده
• بودجه

را در اختیار کارشناسان شبکه ارغوان قرار داد تا قطعات سازگار و ترکیب مناسب بررسی شوند.

برای پیکربندی سرور HP مطمئن نیستید؟

نوع نرم‌افزار، تعداد کاربران و نیاز زیرساخت خود را اعلام کنید تا انتخاب CPU، RAM، Storage، RAID و سایر قطعات قبل از سفارش بررسی شود.

 درخواست مشاوره پیکربندی سرور

انتخاب مدل و نسل مناسب سرور HP

اگر هنوز مدل و نسل مناسب خود را انتخاب نکرده‌اید، بهتر است ابتدا گزینه‌های موجود را بررسی کنید.

برای مقایسه نسل‌ها، مدل‌ها و کانفیگ‌های قابل ارائه می‌توانید صفحه خرید سرور HP شبکه ارغوان را مشاهده کنید.

سوالات متداول

پیکربندی سرور HP را از کجا شروع کنیم؟

ابتدا نوع کاربری، نرم‌افزارها، تعداد کاربران، پردازش، RAM و Storage موردنیاز را مشخص کنید و سپس شاسی و قطعات سازگار را انتخاب کنید.

آیا کانفیگ همه سرورهای HP یکسان است؟

خیر. اصول کلی مشابه است، اما CPU، RAM، Storage، Controller و ابزارهای مدیریتی در مدل‌ها و نسل‌های مختلف متفاوت هستند.

آیا RAM را می‌توان در هر اسلاتی نصب کرد؟

خیر. ترتیب نصب RAM به معماری حافظه، مدل CPU و طراحی همان سرور بستگی دارد و باید Memory Population Guide همان مدل بررسی شود.

RAID همان Backup است؟

خیر. RAID برای افزایش Availability و تحمل خرابی استفاده می‌شود و جای Backup مستقل را نمی‌گیرد.

Hot-Plug یعنی هر قطعه را می‌توان در حالت روشن تعویض کرد؟

خیر. فقط قطعاتی که سرور و سخت‌افزار برای Hot-Plug بودن آن‌ها طراحی شده‌اند و با رعایت دستورالعمل قابل تعویض هستند.

در پایان

پیکربندی سرور HP با مشخص‌کردن نیاز واقعی سرور شروع می‌شود. سپس شاسی، CPU، RAM، Storage، RAID Controller، کارت شبکه، Power Supply و Cooling براساس نوع سرویس و سازگاری انتخاب می‌شوند.

بعد از نصب قطعات نیز Firmware، Boot، iLO و سیستم‌عامل تنظیم می‌شوند و در پایان سلامت کامل سرور تست می‌شود.

مهم‌ترین اصل در کانفیگ این است که قطعات به‌صورت یک مجموعه انتخاب شوند. پردازنده قدرتمند، RAM زیاد یا Storage سریع زمانی ارزش دارد که با سایر اجزا و نیاز واقعی سرویس هماهنگ باشد.

بنابراین بهترین کانفیگ الزاماً گران‌ترین کانفیگ نیست؛ بلکه پیکربندی‌ای است که نیاز فعلی را پاسخ دهد، قطعات سازگار داشته باشد و امکان توسعه منطقی در آینده را نیز حفظ کند.